Jedna z najbardziej znaczących publikacji Lwa Wygotskiego. Autor przedstawia w niej główne założenia swojej teorii. Omawia rolę i znaczenie środków (narzędzi) i znaków (zwłaszcza mowy) w rozwoju wyższych czynności psychicznych. Nie ogranicza się tylko do analizy teoretycznej, ale prezentuje także swoje badania eksperymentalne, które w przekonujący sposób pokazują, jak kształtują się procesy psychiczne dziecka, jaką rolę spełniają znaki oraz jak tworzą się układy funkcjonalne, które umożliwiają człowiekowi reagowanie na złożone oddziaływanie otoczenia. Popularność koncepcji L. S. Wygotskiego nieprawdopodobnie wzrasta. Stała się ona źródłem kolejnych niezmiernie interesujących inspiracji teoretycznych i metodologicznych, głównie dzięki (1) olbrzymiemu zasięgowi, obejmuje bowiem wszystkie najważniejsze dla rozwoju człowieka sfery zjawisk; (2) kompletności, bo formułuje zarówno najogólniejsze prawa rozwoju i rozpadu wyższych funkcji psychicznych, jak i dokonuje szczegółowych analiz poszczególnych zjawisk i mechanizmów ich przekształceń w toku rozwoju w okresie dzieciństwa i dorastania; (3) dynamiczności, spójności wewnętrznej i ujęciu systemowemu, a równocześnie niezwykłej otwartości. [... I nadal, po upływie tylu lat jest to dzieło żywe, inspirujące, wskazujące ciekawe tropy kolejnym zespołom badaczy. Po prostu fascynujące, ale moją i nie tylko moją fascynację zrozumieć można dopiero po przestudiowaniu kilkunastu stron oryginału. (z Przedmowy prof. Anny Brzezińskiej)
I. PROBLEM INTELIGENCJI PRAKTYCZNEJ W PSYCHOLOGII ZWIERZĄT I W PSYCHOLOGII DZIECKA 1. Uwagi ogólne 2. Badania nad inteligencją praktyczną dziecka
II. FUNKCJA MOWY W POSŁUGIWANIU SIĘ NARZĘDZIAMI 1. Problem inteligencji praktycznej i werbalnej 2. Mowa i działanie praktyczne w zachowaniu dziecka 3. Rozwój wyższych form praktycznego działania u dziecka 4. Droga rozwoju psychicznego dziecka w świetle faktów 5. Funkcja mowy uspołecznionej i egocentrycznej 6. Zmiana funkcji mowy w działalności praktycznej
III. FUNKCJA ZNAKÓW W ROZWOJU PROCESÓW PSYCHICZNYCH 1. Rozwój wyższych form postrzegania 2. Rozpad pierwotnej jedności funkcji sensomotorycznych 3. Przebudowa uwagi i pamięci 4. Struktura dowolna wyższych funkcji psychicznych
IV. OPERACJE ZNAKOWE I ORGANIZACJA PROCESÓW PSYCHICZNYCH 1. Problem znaków w kształtowaniu wyższych funkcji psychicznych 2. Społeczne pochodzenie wyższych funkcji psychicznych 3. Podstawowe prawidłowości rozwoju wyższych funkcji psychicznych 4. Analiza operacji znakowych u dziecka 5. Struktura operacji znakowych 6. Analiza rozwojowa operacji znakowych 7. Dalszy rozwój operacji znakowych
V. METODY BADANIA WYŻSZYCH FUNKCJI PSYCHICZNYCH
VI. WNIOSKI 1. Problemy systemów funkcjonalnych 2. Procesy instrumentalne w zachowaniu zwierząt i człowieka 3. Słowo i działanie Bibliografia