Od poprzedniego wydania tej monografii minęły zaledwie 3 lata, był to jednak okres szczególnie ważnych wydarzeń w dziedzinie nadciśnienia tętniczego. Zakończono wiele nowych programów badawczych, w tym największe w historii badanie ALLHAT, którego wyniki miały szczególnie istotne znaczenie dla strategii leczenia hipotensyjnego. Nie były one jednak pozbawione pewnych kontrowersji, co zapoczątkowało szeroką dyskusję i stało się bodźcem do nowych inicjatyw badawczych. Był to także okres szczególnie licznych opracowań dotyczących diagnostyki i leczenia nadciśnienia tętniczego, w tym nowych zaleceń amerykańskich (JNC 7) i zaleceń towarzystw europejskich - kardiologicznego i nadciśnieniowego (ESH/ESC). Ukazały się również nowe zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia i Międzynarodowego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego (WHO/ ISH), a także - co dla polskiego Czytelnika ma specjalne znaczenie - nowe wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. O rosnącym znaczeniu nadciśnienia tętniczego dobitnie świadczy fakt wyodrębnienia w naszym kraju nowej, samodzielnej specjalności - hipertensjologii. Wszystko to sprawia, że nowe wydanie monografii poświeconej problematyce nadciśnienia jest jak najbardziej na czasie, tym bardziej że obejmuje ono wiele elementów, jakie złożyły się na istotny postęp w tej dziedzinie. Dotyczy to zwłaszcza diagnostyki i leczenia nadciśnienia tętniczego, a więc tych jego dziedzin, które mają największe znaczenie dla codziennej praktyki lekarskiej. Podano nową klasyfikację ciśnienia krwi, zgodną z obecnie obowiązującymi zaleceniami. Podkreślono również zwiększające się znaczenie domowych pomiarów ciśnienia krwi, zajmujących obecnie ważne miejsce w diagnostyce nadciśnienia tętniczego i ocenie skuteczności jego leczenia. Na podstawie aktualnych zaleceń określono także bardziej precyzyjnie wskazania kliniczne do całodobowej automatycznej rejestracji ciśnienia krwi oraz podano zaproponowane ostatnio normy i klasyfikacje ciśnienia krwi uzasadniające rozpoznanie nadciśnienia z użyciem tej metody. Omawiane w części poświęconej diagnostyce badanie dna oczu zostało uzupełnione zdjęciami, ilustrującymi obraz dna oka w warunkach prawidłowych oraz w różnych stadiach nadciśnienia. Bardzo istotnym i szczególnie aktualnym elementem postępowania diagnostycznego jest wprowadzenie kryteriów oceny całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, co jest zgodne z zasadą indywidualizacji leczenia i oparcia go na bardziej racjonalnych przesłankach. Znacznie rozszerzono omówienie aspektów metabolicznych nadciśnienia, a także nadciśnienia w chorobach nerek, w dużym stopniu określających strategię postępowania leczniczego. Więcej miejsca poświęcono nefropatii cukrzycowej; wynika to z lepszego poznania etiopatogenezy i znaczenia klinicznego tego powikłania oraz nowych wytycznych dotyczących jego rozpoznania i leczenia. Na uwagę zasługuje również obszerne omówienie nowoczesnego leczenia zaburzeń lipidowych, szczególnie często towarzyszących nadciśnieniu i w istotny sposób modyfikujących postępowanie terapeutyczne. Rozdział dotyczący nadciśnienia naczyniowo-nerkowego wzbogacony został licznymi zdjęciami ilustrującymi różne odmiany tej często występującej i potencjalnie uleczalnej postaci nadciśnienia wtórnego. Dotyczy to również hormonalnych przyczyn nadciśnienia tętniczego, takich jak pierwotny hiperaldosteronizm i guz chromochłonny. Wszystkie te jednostki chorobowe Autor omówił na podstawie najnowszych zdobyczy nauk podstawowych oraz doświadczenia własnego. W rozdziale dotyczącym leczenia w szerokim zakresie uwzględniono wyniki ostatnich programów badawczych, a także nowe dane dotyczące leczenia niefarmakologicznego oraz najczęściej stosowanych leków hipotensyjnych i możliwości ich kojarzenia, ze szczególnym uwzględnieniem chętnie obecnie stosowanych preparatów stanowiących połączenie małych dawek odpowiednio dobranych leków. Więcej miejsca poświęcono także nowym lekom, ich obecnej roli w terapii i perspektywom zastosowania w przyszłości. Jak już wspomniano, szczególny nacisk położono na indywidualizację leczenia, związaną z częstym współistnieniem innych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz chorób towarzyszących. Warto wreszcie podkreślić w pełni aktualne piśmiennictwo oraz zamieszczony przy końcu książki wykaz zakończonych w ostatnich latach programów badawczych wraz z rozwinięciem określających je akronimów oraz szerszym omówieniem. Można wyrazić przekonanie, że nowe wydanie monografii przybliży Czytelnikowi ten niezwykle znaczący postęp, jaki nastąpił w ostatnich latach na świecie w dziedzinie nadciśnienia tętniczego, i w jeszcze większym stopniu przyczyni się do właściwego rozpoznawania i leczenia tej tak częstej i brzemiennej w skutki choroby, co - jak wskazują ostatnie polskie badania epidemiologiczne - pomimo zwiększającej się systematycznie aktywności ośrodków krajowych jest jeszcze dalekie od doskonałości. Prof. dr hab. n. med. Marek Sznajderman
PODSTAWY PATOFIZJOLOGICZNE NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO Patogeneza nadciśnienia tętniczego Genetyka nadciśnienia tętniczego Nadciśnienie tętnicze a mała masa urodzeniowa Rola układów hormonalnych w patogenezie nadciśnienia tętniczego Czynność hormonalna tkanki tłuszczowej Nadciśnienie tętnicze jako czynnik ryzyka zmian w układzie sercowo-naczyniowym Udar mózgu a nadciśnienie tętnicze Nadciśnienie tętnicze a zespół metaboliczny Nowe czynniki ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych
BADANIE CHOREGO NA NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Badanie podmiotowe Określenie wysokości ciśnienia tętniczego Badanie przedmiotowe Diagnostyka chorego na nadciśnienie tętnicze Epidemiologia nadciśnienia tętniczego Nadciśnienie pierwotne Nadciśnienie złośliwe Nadciśnienie tętnicze u chorych z przewlekłą niewydolnością nerek Torbielowatość nerek Nefropatia cukrzycowa Kłębuszkowe zapalenia nerek w przebiegu układowych zapaleń naczyń Nadciśnienie tętnicze po przeszczepieniu nerki Nadciśnienie tętnicze w toku leczenia erytropoetyną Nadciśnienie tętnicze w toku leczenia cyklosporyną lub takrolimusem Nadciśnienie tętnicze wywołane niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi Zespół Liddlea Zespół Gordona Pierwotny reninizm Nadciśnienie tętnicze zależne od nadmiaru endoteliny Czynnik neurowaskularny Nadczynność tarczycy Niedoczynność tarczycy Pierwotna nadczynność przytarczyc Nadciśnienie tętnicze a ciąża Nadciśnienie tętnicze u dzieci i młodzieży Zespół obturacyjnego bezdechu podczas snu Koarktacja aorty Nadciśnienie naczyniowo-nerkowe Zespół Cushinga Akromegalia Nadciśnienie wywołane zaburzeniami w syntezie hormonów kory nadnerczy Pierwotny hiperaldosteronizm Guz chromochłonny Zmiany w nadnerczach o typie incidentaloma
LECZENIE NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO Historia leczenia hipotensyjnego Ogólne zasady leczenia hipotensyjnego Leczenie niefarmakologiczne nadciśnienia tętniczego Leki moczopędne Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne Leki blokujące receptory alfa-adrenergiczne Inne leki hamujące układ współczulny Leki rozszerzające tętniczki Antagoniści wapnia Inhibitory konwertazy angiotensyny Antagoniści receptorów angiotensyny II Nowe leki hipotensyjne Zasady leczenia farmakologicznego Możliwości kojarzenia leków hipotensyjnych Rola preparatów stanowiących kombinację małych dawek leków hipotensyjnych Indywidualizacja terapii Interakcje lękowe Leczenie hipotensyjne a płeć chorego Leczenie uzupełniające leczenie hipotensyjne Nowoczesne podejście do leczenia zaburzeń lipidowych Leczenie nadciśnienia tętniczego u chorych na cukrzycę typu 2 Leczenie nadciśnienia tętniczego u osób w wieku podeszłym Doustne środki antykoncepcyjne a nadciśnienie tętnicze Leki wpływające na zaburzenia erekcji u chorego na nadciśnienie tętnicze Oporne nadciśnienie tętnicze Współpraca chorego z lekarzem Jakość życia chorych na nadciśnienie tętnicze Leczenie nadciśnienia tętniczego ze wskazań doraźnych Edukacja chorych w terapii nadciśnienia tętniczego Duże badania kliniczne