Prawda i nadzieja

W codziennej praktyce medycznej lekarze wielokrotnie stają wobec rozmów, które należą do najtrudniejszych w całej relacji z pacjentem:: przekazanie niepomyślnej diagnozy, rozmowa o niepewnym rokowaniu, informowanie o śmierci bliskiej osoby, przyznanie się do błędu czy konfrontacja z pacjentem, który nie przestrzega zaleceń. Choć są to sytuacje nieuniknione, wielu lekarzy nie otrzymuje w trakcie kształcenia wystarczającego przygotowania do prowadzenia takich rozmów.

Książka powstała z potrzeby wsparcia lekarzy w tych właśnie momentach – wtedy, gdy wiedza kliniczna musi iść w parze z empatią, uważnością i odpowiedzialnością za słowo. Autorzy pokazują, że skuteczna komunikacja nie jest wrodzonym talentem, lecz umiejętnością, którą można rozwijać poprzez trening i refleksję nad własną praktyką.

Publikacja prowadzi Czytelnika przez najważniejsze i najbardziej wymagające sytuacje komunikacyjne w medycynie:: rozmowy o niekorzystnym rokowaniu, kontakt z rodzicami ciężko chorego dziecka, informowanie o kosztach terapii, dylematy związane z obecnością bliskich podczas rozmowy z pacjentem czy przekazywanie informacji o śmierci chorego. Osobne miejsce poświęcono także takim wyzwaniom, jak komunikacja dotycząca błędów medycznych i powikłań, rozmowy o nieprzestrzeganiu zaleceń, radzenie sobie z dezinformacją czy kontakt z pacjentami przekonanymi o własnej diagnozie.

W książce przedstawiono sprawdzone modele komunikacyjne stosowane w praktyce klinicznej, m.in. SPIKES, Ask-Tell-Ask czy autorski protokół EMPATIA, a także liczne przykłady rozmów, analizy przypadków i praktyczne wskazówki pokazujące, co pomaga budować zaufanie, a czego warto unikać.

Publikacja łączy wiedzę z zakresu medycyny, psychologii i etyki, pokazując perspektywę zarówno lekarza, jak i pacjenta. Dzięki temu staje się praktycznym przewodnikiem dla wszystkich profesjonalistów ochrony zdrowia, którzy chcą prowadzić trudne rozmowy w sposób odpowiedzialny, empatyczny i wspierający.

Bo w medycynie prawda i nadzieja nie muszą się wykluczać – mogą i powinny iść razem.

Recenzja eksperta
Monografia, którą Państwo mają w rękach spełnia oczekiwania. To zapewne powinna być konkluzja mojej opinii. Ale nie mogłem powstrzymać się, żeby od tego zdania nie zacząć. Oczekiwałem informacji na temat komunikacji w relacjach lekarz-pacjent, poszerzonej o komunikację z rodziną pacjenta. Kiedy rozmawiałem ze znakomitym językoznawcą na temat komunikacji (Zdrowy Język) powiedział mi, że lepszym określeniem jest porozumiewanie się. Ono zakłada współpracę, ale właśnie o tym jest ta książka. Przeczytałem ją jednym tchem, przypomniałem sobie wiele sytuacji z mojego zawodowego życia, otworzyłem przestrzeń dla refleksji, uświadomiłem sobie też, że nie uniknąłem błędów. Uczyłem się całe życie i uczyłem się czytając to znakomite, pełne treści, opracowanie. Autor nie pomija żadnego, w mojej opinii, kluczowego tematu z tego zakresu, powołuje się na światowe i polskie piśmiennictwo, poddając je krytycznej analizie i wprzęgając w praktyczne ramy konkretnych sytuacji klinicznych. Znakomity jest, kończący opracowanie przegląd piśmiennictwa, który pozwoli osobom zainteresowanym, a nie wątpię, że będzie to większość czytelników, sięgnąć po te źródła. Analizuje potencjalne błędy komunikacyjne, i co jest zasadniczą wartością monografii, proponuje rozwiązania. To naprawdę sytuacje, z którymi spotykamy się na co dzień, sytuacje, w których właściwy sposób rozmowy determinować może los pacjenta, jego zdrowie, czas trwania i jakość życia. Scenariuszy może być oczywiście więcej, ale te, które są przywoływane, mogą stanowić rodzaj matrycy, w której możemy osadzić nasze prawdziwe, medyczne historie. Ta książka powinna stanowić lekturę obowiązkowa dla wszystkich lekarzy i oczywiście dla studentów medycyny.

Cieszę się, że recenzję tę przygotowuję w dniu, kiedy w czasie posiedzenia Rady Wydziału mojej macierzystej Uczelni przedstawione zostały nowe ramy przedmiotu, którego nieformalnie uczymy oczywiście od dawna, ale dopiero teraz nabiera ono formalnego kształtu – komunikacji medycznej.

Autor opracowania jest absolutnym autorytetem w dziedzinie, o której mówimy, a ja mam tę przyjemność, że wielokrotnie uczestniczyłem w spotkaniach, które prowadził, a czasem nawet wspólnie dyskutowaliśmy co zrobić, aby wzmocnić skuteczność przekazu. Patrząc na Jego zawodową, edukacyjną aktywność nie mam wątpliwości, że i Państwo spotkają Zbyszka Kowalskiego i zrozumieją, że powinniśmy się cieszyć, że swoją wiedzę i doświadczenie ubrał w te przekonujące treści, które pozwolą nam skuteczniej poradzić sobie z trudnym pacjentem (tak – to celowe przejęzyczenie – nie z trudnym pacjentem, bo takich nie ma, a z trudnym problemem, czasem z zakresu porozumiewania się). Jestem o tym głęboko przekonany.